மகாராஷ்டிராவில் உள்ள புனித பிரம்மகிரி மலையின் அடிவாரத்தில் நாசிக்கிற்கு மேற்கே 28 கி.மீ தொலைவில் அமைந்துள்ள திரியம்பகேஸ்வரர் சிவன் கோயில், மிகவும் தனித்துவமான ஜோதிர்லிங்கத் தலமாகும். இது புனிதமான கோதாவரி நதியின் (தட்சிண கங்கை) புனித பிறப்பிடமாகும், இது கௌதம முனிவரால் தனது பாவங்களைப் போக்க தீவிர தவம் மூலம் பூமிக்குக் கொண்டு வரப்பட்டது. திரியம்பகேஸ்வர ஜோதிர்லிங்கத்தின் மிகவும் அசாதாரண அம்சம் என்னவென்றால், கருப்பக்கிரகத்திற்குள் உள்ள அதன் மூன்று முகங்கள் கொண்ட லிங்கமாகும், இது திரிமூர்த்திகளான பிரம்மா, விஷ்ணு மற்றும் சிவபெருமானைக் குறிக்கிறது. காலப்போக்கில், நீர் தொடர்ந்து ஊற்றப்படுவதால், லிங்கம் மூன்று சிறிய பெருவிரல் அளவிலான சின்னங்களைக் கொண்ட ஒரு சிறிய இயற்கை பள்ளத்தை உருவாக்கியுள்ளது. முழு கோயில் அமைப்பும் கருப்பு பசால்ட் கல்லால் கட்டப்பட்டுள்ளது, இது பேஷ்வா பாலாஜி பாஜிராவின் ஆதரவின் கீழ் நேர்த்தியான மராத்திய மற்றும் ஹேமத்பந்தி கட்டிடக்கலை பிரம்மாண்டத்தை வெளிப்படுத்துகிறது. கோயில் நகரத்திற்குள் உள்ள புனிதமான குஷாவர்த்த குண்டம் என்பது கோதாவரி நதி பிரம்மகிரி மலைகளுக்குள் மறைந்து மீண்டும் தோன்றும் இடமாகும்; இங்கு நீராடுவது மிகவும் புனிதமானதாகக் கருதப்படுகிறது. திரியம்பகேஸ்வரர் நாராயண நாகபலி, கால சர்ப்ப தோஷ நிவர்த்தி மற்றும் திரிபிண்டி சிராத்தம் போன்ற சிறப்பு வைதீக சடங்குகளை செய்வதற்கான உலகப் புகழ்பெற்ற மையமாகும். நாசிக்-திரியம்பகேஸ்வரில் பன்னிரண்டு ஆண்டுகளுக்கு ஒருமுறை நடைபெறும் சிம்ஹஸ்த கும்பமேளாவின் போது, சைவைட் அகாராக்களைச் சேர்ந்த லட்சக்கணக்கான சாதுக்கள் ராஜ ஸ்நானத்திற்காக இங்கு கூடுகிறார்கள். பிரம்மகிரி மலையில் செங்குத்தாக ஏறிச் சென்றால் கங்காவதாரத்தை அடையலாம், அங்கு பசு வடிவ பாறை அமைப்பிலிருந்து நதி சொட்டுகிறது. பக்தர்கள் அருகில் உள்ள நீல பர்வதத்திற்கும் சென்று சப்தசிருங்கி தேவி மற்றும் கோரக்நாத் குகை கோயில்களைப் பார்வையிடுகிறார்கள். திரியம்பகேஸ்வரர் அடிக்கடி இயங்கும் MSRTC பேருந்துகள் மற்றும் தனியார் கார் வாடகைகள் மூலம் நாசிக் CBS உடன் தடையின்றி இணைக்கப்பட்டுள்ளது. சிறப்பு வைதீக சடங்குகளை நடத்துவதற்கு அதிகாரப்பூர்வ தேவஸ்தான போர்ட்டல்கள் மூலம் அங்கீகரிக்கப்பட்ட புரோகிதர்களை முன் பதிவு செய்ய பரிந்துரைக்கப்படுகிறது.

மகாராஷ்டிராவில் புனே அருகில் உள்ள பசுமையான சஹயாத்ரி மலைத்தொடரின் ஆழத்தில் அமைந்துள்ள பீமாசங்கரர் கோயில், பழமையான இயற்கை வனப்பகுதியால் சூழப்பட்ட ஒரு போற்றத்தக்க ஜோதிர்லிங்கமாகும். புனிதமான பீமா நதியின் பிறப்பிடத்தல் அமைந்துள்ள இந்த பழமையான கோயில், அழிந்துவரும் மலபார் ராட்சத அணில்களின் (ஷெக்ரு) தாயகமான பீமாசங்கர் வனவிலங்கு சரணாலயத்தின் அடர்ந்த காடுகளால் சூழப்பட்டுள்ளது. புனித புராண கதைகளின்படி, ஒரு கடுமையான விண்வெளி போருக்குப் பிறகு கொடூரமான திரிபுராசுரன் என்ற அரக்கனைக் கொல்ல சிவபெருமான் இங்கு தனது 'பீம' (பிரமாண்டமான) வடிவத்தில் அவதரித்தார். போருக்குப் பிறகு சிவபெருமானின் உடலிலிருந்து சிந்திய வேர்வை புனித பீமா நதியை உருவாக்கியதாக நம்பப்படுகிறது. கோயில் கட்டிடக்கலை பழங்கால நாகரா பாணிகள் மற்றும் நானா பட்னாவிஸால் ஊக்குவிக்கப்பட்ட 18 ஆம் நூற்றாண்டின் ஹேமத்பந்தி கட்டிடக்கலை பாணியின் இணக்கமான கலவையைக் காட்டுகிறது. கருப்பக்கிரகத்தில் தாழ்வான மட்டத்தில் சுயம்பு ஜோதிர்லிங்கம் உள்ளது, அங்கு புனித கல் மீது நீர் தொடர்ந்து சொட்டுகிறது. கோயில் வளாகத்தின் ஒரு தனித்துவமான அம்சம் ஒரு பெரிய ரோமானிய பாணி பித்தளை மணி ஆகும், இது 1739 இல் வசாய் கோட்டையில் போர்த்துகீசியர்களுக்கு எதிரான வெற்றிக்குப் பிறகு சிமாஜி அப்பா என்பவரால் பரிசளிக்கப்பட்டது. பருவமழைக் காலத்தில், இப்பகுதி முழுவதும் பனி மூடிய சொர்க்கமாக மாறுகிறது, அருவிகள் கொட்டுவதுடன் பசுமையான நடைபயணப் பாதைகளும் உருவாகின்றன. புனிதமான சிராவண மாதத்திலும் மகாசிவராத்திரியிலும் ஆயிரக்கணக்கான 'காணவாரிகளும்' பக்தர்களும் கங்காஜல் மற்றும் வில்வ இலைகளைப் படைக்க மலைகளில் ஏறி வருகிறார்கள். அமைதியான இயற்கை சூழல் பீமாசங்கரரை ஆன்மீக தியானம் மற்றும் இயற்கை ஆய்வுக்கு ஒரு சிறந்த இடமாக மாற்றுகிறது. இது புனேவிலிருந்து சுமார் 110 கி.மீ மற்றும் மும்பையிலிருந்து 210 கி.மீ தொலைவில் அமைந்துள்ளது, நல்ல மலைப்பாதை சாலைகளால் இணைக்கப்பட்டுள்ளது. நேரடி MSRTC பேருந்துகள் மற்றும் தனியார் டாக்ஸி சேவைகள் புனே, மஞ்சார் மற்றும் ராஜ்குருநகரிலிருந்து தவறாமல் இயங்குகின்றன. பருவமழை மாதங்களில் பார்வையிடும் போது இலகுரக மழை ஆடைகள் மற்றும் வசதியான நடைப்பயிற்சி காலணிகளை எடுத்துச் செல்ல பார்வையாளர்களுக்கு அறிவுறுத்தப்படுகிறது.

மகாராஷ்டிராவில் உலகப் புகழ்பெற்ற யுனெஸ்கோ உலக பாரம்பரிய தலமான எல்லோரா குகைகளிலிருந்து 1 கி.மீ தொலைவில் உள்ள வெருல் கிராமத்தில் அமைந்துள்ள கிருஷ்ணேஸ்வரர் கோயில், 12 வது மற்றும் இறுதி ஜோதிர்லிங்கமாகும். குஷ்மேஸ்வரர் என்றும் அழைக்கப்படும் இக்கோயிலின் வரலாறு, குசுமா (அல்லது குஷ்மா) என்ற பக்தியுள்ள பெண்ணின் கதையுடன் பிணைக்கப்பட்டுள்ளது, சிவபெருமானின் மீதான அவளது பக்தி மிகவும் ஆழமானது, சிவன் அவளது கொல்லப்பட்ட மகனை ஒரு புனித குளத்திலிருந்து உயிர்ப்பித்தார். அவளது பக்தியால் மகிழ்ந்த சிவன், அக்குளத்தில் கிருஷ்ணேஸ்வரராக ('கருணையின் ஈசன்') நிரந்தரமாக வெளிப்பட ஒப்புக்கொண்டார். தற்போதைய கோயில் தென்னிந்திய செல்வாக்கு பெற்ற ஹேமத்பந்தி கல் கட்டிடக்கலைக்கு ஒரு சிறந்த எடுத்துக்காட்டாகும், இது 18 ஆம் நூற்றாண்டில் இந்தூரின் பிரபுத்துவ ராணி அகல்யாபாய் ஹோல்கரால் புனரமைக்கப்பட்டது. சிவப்பு பசால்ட் பாறையைப் பயன்படுத்திக் கட்டப்பட்ட கோயில் அமைப்பு, இந்து தெய்வங்கள், அரசவைக் காட்சிகள் மற்றும் சிக்கலான மலர் உருவங்களின் சிற்பங்களால் அலங்கரிக்கப்பட்ட 5 அடுக்கு செதுக்கப்பட்ட சிகரத்தைக் கொண்டுள்ளது. முக்கிய கருப்பக்கிரகத்தில் தரை மட்டத்திற்கு கீழே சிறிய, சுயம்பு ஜோதிர்லிங்கம் உள்ளது, அங்கு ஆண்கள் பாரம்பரிய முறைப்படி உள்சன்னதிக்கு நுழைவதற்கு முன்பு தங்களது சட்டைகளைக் கழற்ற வேண்டும். இதன் சிறிய அளவு காரணமாக, பக்தர்கள் புனித லிங்கத்தை напрямуюத் தொட அனுமதிக்கப்படுவதால், நெருக்கமான தரிசன அனுபவத்தைப் பெறுகிறார்கள். கோயில் வளாகத்தில் அழகாக செதுக்கப்பட்ட மண்டபம், நந்தி மண்டபம் மற்றும் அருகில் புனிதமான சிவாலய் குளமும் உள்ளன. சத்ரபதி சம்பாஜி நகரிலிருந்து (அவுரங்காபாத்) 30 கி.மீ தொலைவில் அமைந்துள்ள கிருஷ்ணேஸ்வரர், எல்லோரா குகைகளில் உள்ள ஒற்றைக்கல் கைலாச கோயிலுடன் தடையின்றி பார்வையிடப்படுகிறது. மகாராஷ்டிராவின் பாரம்பரிய தங்க முக்கோணச் சுற்றில் பயணம் செய்யும் சுற்றுலாப் பயணிகளுக்கு இது ஒரு முக்கிய ஆன்மீக நிறுத்தமாகச் சேவை செய்கிறது. அவுரங்காபாத் நகரம், எல்லோரா மற்றும் கிருஷ்ணேஸ்வரர் இடையே வழக்கமான மாநில போக்குவரத்து பேருந்துகள், சுற்றுலா டாக்சிகள் மற்றும் ஆட்டோ ரிக்‌ஷாக்கள் தொடர்ந்து இயங்குகின்றன.

மகாராஷ்டிராவின் ஹிங்கோலி மாவட்டத்தில் அமைந்துள்ள அவுண்டா நாகநாத், புனித நூல்களில் குறிப்பிடப்பட்டுள்ள 'நாகேஷம்' என்று நம்பப்படும் மிகவும் பழமையான ஜோதிர்லிங்கத் தலங்களில் ஒன்றாகப் போற்றப்படுகிறது. உள்ளூர் பாரம்பரியங்கள் மற்றும் மகாபாரத நாட்டுப்புறக் கதைகளின்படி, அசல் கோயில் மூத்த பாண்டவ இளவரசரான யுதிஷ்டிரரால் அவர்களின் 14 ஆண்டு வனவாசத்தின் போது கட்டப்பட்டது. தற்போதைய கோயில் ஹேமத்பந்தி பாணியின் கட்டிடக்கலை அதிசயமாக்கும், இது அடர் கருப்பு கல்லால் கட்டப்பட்டுள்ளது, இதன் வெளிப்புற சுவர்கள் மற்றும் அடித்தளத்தை சிக்கலான செதுக்கல்கள் மூடியுள்ளன. அவுண்டா நாகநாத்தின் ஒரு தனித்துவமான கட்டிடக்கலை அம்சம் என்னவென்றால், நந்தி சிலை பிரதான கோயில் கருப்பக்கிரகத்திற்கு நேரடியாக முன்னால் இல்லாமல் அதன் பின்புறம் அமைந்துள்ளது. சந்தே நாம்தேவர் கோயிலின் பின்புறம் பக்தி அபங்கங்களைப் பாடிக்கொண்டிருந்தபோது, பூசாரிகள் அவரை வெளியேறுமாறு கேட்டுக் கொண்டனர்; நாம்தேவர் பின்புறம் சென்றார், முழு கோயிலும் மாயாஜாலமாக அவரை எதிர்கொள்ள சுழன்றது என்று ஐதிஹ்யம் கூறுகிறது. முக்கிய ஜோதிர்லிங்கம் ஒரு சிறிய நிலத்தடி கருப்பக்கிரகத்தில் (கர்பகிரஹம்) அமைந்துள்ளது, குறுகிய கல் படிகளில் இறங்கி இதை அடையலாம். உள்ளூர் பூசாரிகளின் வழிகாட்டுதலின் கீழ் பக்தர்கள் புனித லிங்கத்தைத் தொட்டு தனிப்பட்ட அபிஷேக சடங்குகளைச் செய்ய கீழே இறங்குகிறார்கள். வெளிப்புற கோயில் சுவர்களில் இந்து காவியங்கள், யானைகள், குதிரைகள், நடனக் கலைஞர்கள் மற்றும் விண்வெளி இசைக்கலைஞர்களின் காட்சிகளைச் சித்தரிக்கும் விரிவான நிவாரண செதுக்கல்கள் உள்ளன. கோயில் வளாகம் விசாலமாகவும் அமைதியாகவும் இருக்கிறது, இது அதிக நகர்ப்புற கூட்ட நெரிசலில் இருந்து விலகி ஆழமான சிந்தனை சூழலை வழங்குகிறது. மகாசிவராத்திரி மற்றும் விஜயதசமி போன்ற முக்கிய பண்டிகைகள் மகாராஷ்டிரா மற்றும் அண்டை மாநிலமான தெலங்கானாவிலிருந்து அதிக எண்ணிக்கையிலான பக்தர்களை ஈர்க்கின்றன. அவுண்டா நாகநாத் நண்டேடிலிருந்து சுமார் 60 கி.மீ தொலைவிலும் பர்பானியிலிருந்து 25 கி.மீ தொலைவிலும் அமைந்துள்ளது, மாநில நெடுஞ்சாலைகளால் நன்கு இணைக்கப்பட்டுள்ளது. அவுண்டா நாகநாத் விஜயத்தை பர்லி வைஜநாத்துடன் இணைப்பது மராத்வாடாவில் ஒரு பிரபலமான இரண்டு நாள் ஜோதிர்லிங்க யாத்திரை பாதையாக அமைகிறது.

மகாராஷ்டிராவின் பீடு மாவட்டத்தில் அமைந்துள்ள பர்லி வைஜநாத், அதன் குணப்படுத்தும் ஆற்றல்கள் மற்றும் வளமான புராண பாரம்பரியத்திற்காகக் கொண்டாடப்படும் ஒரு பழமையான ஜோதிர்லிங்கத் தலமாகும். ஒரு சிறிய குன்றின் மீது அமைந்துள்ள சிவபெருமான் இங்கு 'வைஜநாத்' (வைத்தியநாதர்) என்று வழிபடப்படுகிறார்—உடல் ஆரோக்கியத்தையும் ஆன்மீக நலனையும் வழங்கும் மருத்துவர்களின் ஈசன். புராணத்தின் படி, ராவணன் சிவலிங்கத்தை இலங்கைக்கு எடுத்துச் சென்றபோது, அவன் பர்லியில் நிறுத்தினான்; நாரத முனிவர் அவனை தந்திரமாக லிங்கத்தை பூமியில் வைக்குமாறு செய்தார், அதை இங்கு நிரந்தரமாக நிறுவினார். மற்றொரு புராணம் இக்கோயிலை கடலைக் கடைதலுடன் (சமுத்திர மந்தன்) இணைக்கிறது, அமிழ்தம் (அமிர்தம்) மற்றும் தன்வந்தரி இந்த இடத்தில் பிரதிஷ்டை செய்யப்பட்டதாகக் கூறுகிறது. கோயில் அமைப்பு ஒரு உயர்ந்த கல் மேடையில் நின்று, பாரம்பரிய ஹேமத்பந்தி கட்டிடக்கலை பாரம்பரியத்தில் கனமான அடர் கல்லால் கட்டப்பட்டுள்ளது. இந்தூரின் ராணி அகல்யாபாய் ஹோல்கர் 18 ஆம் நூற்றாண்டில் இந்த பிரமாண்டமான கோயிலைப் புனரமைத்து மீட்டெடுப்பதில் முக்கிய பங்கு வகித்தார். தனித்துவமாக, பக்தர்கள் சடங்குகளின் போது ஜோதிர்லிங்கக் கல்லை நேரடியாகத் தொடவும், அதன் மீது புனித நீர் மற்றும் வில்வ இலைகளை ஊற்றவும் அனுமதிக்கப்படுகிறார்கள். கோயில் வளாகத்தில் பரந்த முற்றங்கள், பிரமாண்டமான கல் நுழைவாயில்கள் மற்றும் கணபதி, பார்வதி தேவி மற்றும் மார்க்கண்டேய முனிவருக்கு அர்ப்பணிக்கப்பட்ட பல துணைச் சன்னதிகள் உள்ளன. புனிதமான சிராவண மாதத்தில், சுற்றியுள்ள பகுதிகளிலிருந்து ஆயிரக்கணக்கான பக்தர்கள் புனித நீரைச் சுமந்து கொண்டு வெறும் காலால் நடந்து வந்து சன்னதியில் அபிஷேகம் செய்கிறார்கள். பர்லி ஒரு முக்கிய இரயில் சந்திப்பாகும், இது ஹைதராபாத், புனே, மும்பை மற்றும் அவுரங்காபாத் ஆகிய இடங்களிலிருந்தும் பக்தர்கள் இங்கு வருவதை மிகவும் எளிதாக்குகிறது. பர்லி வைஜநாத்தைப் பார்வையிடுவது பழங்கால மராத்வாடா பாரம்பரியம் மற்றும் மருத்துவ அறிவில் வேரூன்றிய ஆழமான ஆன்மீக அனுபவத்தை வழங்குகிறது.

மகாராஷ்டிராவில் உள்ள சத்ரபதி சம்பாஜி நகருக்கு (அவுரங்காபாத்) அருகில் உள்ள குதிரை லாப வடிவ பாறைப் பள்ளத்தாக்கில் அமைந்துள்ள அஜந்தா குகைகள், சர்வதேச அங்கீகாரம் பெற்ற யுனெஸ்கோ உலக பாரம்பரிய சின்னமாகும். கி.மு 2 ஆம் நூற்றாண்டு முதல் கி.பி 5 ஆம் நூற்றாண்டு வரையிலான 30 பாறை குடைவரை பௌத்த குகை சின்னங்களைக் கொண்ட அஜந்தா, பண்டைய இந்திய சுவரோவிய ஓவியம் மற்றும் சிற்பக்கலையின் உச்சத்தை பிரதிநிதித்துவப்படுத்துகிறது. இந்த தனிமைக்கப்பட்ட குகைகள் பௌத்த துறவிகளுக்கு பருவமழை ஓய்வு இடங்களாகவும், பண்டைய வர்த்தக பாதைகளில் பயணிக்கும் அறிஞர்கள் மற்றும் கலைஞர்களுக்கான கல்வி சரணாலயங்களாகவும் செயல்பட்டன. உட்புற சுவர்கள் மற்றும் கூரைகளில் ஜாதகக் கதைகள் (புத்தரின் முந்தைய பிறவிகள்), அரசவைக் காட்சிகள் மற்றும் நேர்த்தியான மலர் உருவங்களைச் சித்தரிக்கும் உலகப் புகழ்பெற்ற ஃப்ரெஸ்கோ-செக்கோ ஓவியங்கள் உள்ளன. குகை 1 இல் போதிசத்துவர் பத்மபாணி மற்றும் வஜ்ரபாணியின் சின்னமான தலைசிறந்த படைப்புகள் உள்ளன, அவை அவற்றின் கம்பீரமான வெளிப்பாடுகள், திரவ வரிகள் மற்றும் நுட்பமான நிழல்களுக்காக உலகளவில் புகழ்பெற்றவை. குகை 26 இல் புத்தரின் மகாபரிநிர்வாணத்தை (இறுதி விடுதலை) பிரதிநிதித்துவப்படுத்தும் 29 அடி நீளமுள்ள சாய்ந்த நிலை சிலை உள்ளது. 1819 ஆம் ஆண்டில் ஜான் ஸ்மித் என்ற பிரிட்டிஷ் வேட்டை அதிகாரியால் மீண்டும் கண்டுபிடிக்கப்படும் வரை இந்தக் குகைகள் பல நூற்றாண்டுகளாக அடர்ந்த காட்டு தாவரங்களின் கீழ் மறக்கப்பட்டு கிடந்தன. நுட்பமான கனிம நிறமிகளைப் பாதுகாக்க இந்திய தொல்பொருள் ஆய்வுத் துறையால் (ASI) சிறப்பு ஃபைபர்-ஆப்டிக் விளக்குகள் மற்றும் கடுமையான பாதுகாப்பு நடவடிக்கைகள் பராமரிக்கப்படுகின்றன. அடிவாரத்தில் உள்ள ஒரு நவீன பார்வையாளர் வசதிகள் மையம் ஷட்டில் பேருந்து இடமாற்றங்கள், ஆடியோ வழிகாட்டிகள் மற்றும் பண்டைய கைவினைஞர்கள் பயன்படுத்திய கலை நுட்பங்களை விளக்கும் அருங்காட்சியகக் கண்காட்சிகளை வழங்குகிறது. அஜந்தாவைப் பார்வையிடுவது இந்திய கலை, பௌத்த தத்துவம் மற்றும் பாறை குடைவரை கட்டிடக்கலை புத்திசாலித்தனத்தின் பொற்காலத்திற்கு ஒரு இணையற்ற பயணத்தை வழங்குகிறது. வானிலை இனிமையாகவும், பள்ளத்தாக்கைச் சுற்றியுள்ள பருவமழை நீர்வீழ்ச்சிகள் சுறுசுறுப்பாகவும் இருக்கும் அக்டோபர் மற்றும் மார்ச் மாதங்களுக்கு இடையே குகைகளைப் பார்வையிடுவது சிறந்தது.

சத்ரபதி சம்பாஜி நகரிலிருந்து (அவுரங்காபாத்) 30 கி.மீ தொலைவில் அமைந்துள்ள எல்லோரா குகைகள், பூமியிலுள்ள மிகவும் பிரமாண்டமான யுனெஸ்கோ உலக பாரம்பரிய பாறை குடைவரை குகை வளாகங்களில் ஒன்றாக நிற்கிறது. கி.பி 6 ஆம் நூற்றாண்டு முதல் 10 ஆம் நூற்றாண்டு வரையிலான காலப்பகுதியைக் கொண்ட இந்த அசாதாரண தளம், சரணாந்திரி மலையின் செங்குத்தான பசால்ட் பாறைகளில் இருந்து தோண்டப்பட்ட 34 முக்கிய குகைகளைக் கொண்டுள்ளது. உலக வரலாற்றில் தனித்துவமாக, எல்லோரா மூன்று முக்கிய இந்திய மத பாரம்பரியங்களின் இணக்கமான பக்கத்து பக்க சகவாழ்வைக் காட்டுகிறது: குகைகள் 1-12 பௌத்தம், குகைகள் 13-29 இந்து மற்றும் குகைகள் 30-34 சமணம். கல்லில் செதுக்கப்பட்ட இந்த மத நல்லிணக்கம் பண்டைய இந்திய நெறிமுறையான 'சர்வ தர்ம சமபாவா' மற்றும் இராஷ்டிரகூட மற்றும் யாதவ வம்சங்களின் அரச ஆதரவின் கீழ் பரஸ்பர மரியாதையைப் பிரதிபலிக்கிறது. பௌத்த குகைகளில் பிரமாண்டமான பல அடுக்கு மடாலயங்கள் (விஹாரங்கள்) மற்றும் புத்தரின் ஈர்க்கக்கூடிய செதுக்கப்பட்ட சிலைகளுடன் கூடிய வழிபாட்டுக்கூடங்கள் (சைத்யங்கள்) உள்ளன. சமண குகைகள், குறிப்பாக சோட்டா கைலாஷ் மற்றும் இந்திர சபா ஆகியவை தீர்த்தங்கரர்கள், யக்ஷிகள் மற்றும் தாமரை கூரை உருவங்களின் நேர்த்தியான சிக்கலான செதுக்கல்களைக் காட்சிப்படுத்துகின்றன. இந்து குகைகள் 16 ஆம் குகையில் உச்சக்கட்டத்தை அடைகின்றன—உலகப் புகழ்பெற்ற கைலாச கோயில்—இது ஒரு ஒற்றை மலைப் பாறையிலிருந்து மேலிருந்து கீழாகச் செதுக்கப்பட்ட ஒரு மூச்சுத்திணற வைக்கும் ஒற்றைக்கல் அமைப்பாகும். எல்லோரா குகைகளின் 2 கிலோமீட்டர் நீளமுள்ள பகுதியில் நடப்பது பார்வையாளர்களுக்கு பழங்கால பொறியியல் திறமை, கலை பரிணாமம் மற்றும் மத பக்தி ஆகியவற்றின் பரந்த காட்சியை வழங்குகிறது. இந்த தளம் நடைபாதைகள், இயற்கை தோட்டங்கள், சக்கர நாற்காலி சரிவுப் பாதைகள் மற்றும் முதியோருக்கான மின்சார வண்டி சேவைகளுடன் நன்கு பொருத்தப்பட்டுள்ளது. எல்லோரா அவுரங்காபாத் விமான நிலையம் (சுமார் 35 கி.மீ) வழியாக எளிதில் அணுகக்கூடியது மற்றும் மகாராஷ்டிராவின் சர்வதேச சுற்றுலா வரைபடத்தில் ஒரு முக்கிய மையமாக செயல்படுகிறது.

எல்லோரா குகைகளில் உள்ள கைலாச கோயில் (குகை 16) மனித வரலாற்றில் மிகப்பெரிய கட்டிடக்கலை மற்றும் பொறியியல் அதிசயங்களில் ஒன்றாக மறுக்க முடியாதது. கி.பி 8 ஆம் நூற்றாண்டில் இராஷ்டிரகூட மன்னர் முதலாம் கிருஷ்ணரால் நியமிக்கப்பட்ட இந்த பிரமாண்டமான ஒற்றைக்கல் கோயில், ஒரே திடமான பசால்ட் பாறை மலைப் பாறையிலிருந்து மேலிருந்து கீழாகச் செதுக்கப்பட்டது. அடிப்படை உளி, சுத்தியல் மற்றும் மர ஆப்புகளை மட்டுமே பயன்படுத்தி பல தசாப்த காலப்பகுதியில் சுமார் 200,000 டன் திடமான பாறைகள் கைமுறையாக தோண்டி எடுக்கப்பட்டன. சிவபெருமானின் பரலோக இமயமலை உறைவிடமான கைலாச மலையைப் பிரதிநிதித்துவப்படுத்தும் வகையில் வடிவமைக்கப்பட்ட இந்த கோயில் வளாகம், ஏதென்ஸில் உள்ள பார்த்தீனனை விட இரு மடங்கு பெரியது மற்றும் தாஜ்மஹாலை விட உயரமானது. இந்த அமைப்பில் ஒரு பிரமாண்டமான கோபுரம், பல தூண்களைக் கொண்ட நந்தி மண்டபம், ஒரு முக்கிய கூட்ட அரங்கம் (சபாகிருஹம்) மற்றும் 3 அடுக்கு திராவிட சிகரத்தால் உச்சியிடப்பட்ட ஒரு உயரமான கருப்பக்கிரகம் ஆகியவை அடங்கும். முக்கிய கோயில் அமைப்பின் அடித்தளம், முழு வானியல் சின்னத்தையும் தங்களது முதுகில் தூக்குவது போல தோன்றும் இயற்கை அளவிலான செதுக்கப்பட்ட கல் யானைகளின் பிரமாண்டமான பத்தியால் தாங்கப்படுகிறது. சிக்கலான சுவர் நிவாரணங்கள் இராமாயணம், மகாபாரதம் மற்றும் சிவ புராணத்தின் காவியக் காட்சிகளைச் சித்தரிக்கின்றன, இதில் ராவணன் கைலாச மலையை அசைக்க முயல்வதைக் காட்டும் புகழ்பெற்ற பேனலும் அடங்கும். அசல் வெள்ளை பூச்சு மற்றும் வண்ணமயமான எண்ணெய் ஓவியங்களின் தடயங்கள் மேல் கூரைகளில் இன்னும் புலப்படுகின்றன, இது பனி மூடிய கைலாசத்தை ஒத்திருக்கும் வகையில் முழு கோயிலும் முதலில் வரையப்பட்டது என்பதைக் குறிக்கிறது. 100 அடி உயர செங்குத்தான பாறை சுவர்களால் சூழப்பட்ட உள் முற்றத்தில் நிற்பது, பார்வையாளர்களையும் கட்டமைப்பு பொறியாளர்களையும் பழங்கால கணக்கீடுகளின் சுத்தமான துல்லியத்தில் பேச்சிழக்க வைக்கிறது. கைலாச கோயிலைப் பார்வையிட அதன் கலை விவரங்கள், கட்டிடக்கலை வடிவியல் மற்றும் ஆன்மீக பிரம்மாண்டத்தை முழுமையாகப் பாராட்ட குறைந்தபட்சம் இரண்டு முதல் மூன்று மணிநேரம் தேவைப்படுகிறது.

எல்லோரா குகைகளுக்கு அருகில் உள்ள வரலாற்றுச் சிறப்புமிக்க குல்தாபாத் நகரில் அமைந்துள்ள பத்ர மாருதி கோயில், இந்தியாவின் மிகவும் அசாதாரணமான ஹனுமான் சன்னதிகளில் ஒன்றாகும். முழு நாட்டிலும் ஹனுமான் தூங்கும் அல்லது சாய்ந்த நிலையில் (ஸ்லேஷன அவஸ்தை) பிரதிஷ்டை செய்யப்பட்டுள்ள இரண்டே இரண்டு கோயில்களில் இதுவும் ஒன்று என்ற அரிய சிறப்பைப் பெற்றுள்ளது, மற்றொன்று பிரயாக்ராஜில் உள்ளது. உள்ளூர் புராணத்தின் படி, பத்ராவதியின் மன்னர் பத்ரசேனன் ராமபிரானின் தீவிர பக்தராக இருந்தார், அவர் பத்ரகுண்ட குளத்தின் கரையில் பக்தி பஜனைகளைப் பாடினார். பாடல்களின் தெய்வீக இசைக்கு மயங்கிய ஹனுமான், அந்த இடத்திற்கு வந்து ராமனின் புகழைக் கேட்க அமைதியாக ஓய்வெடுக்கும் சாய்ந்த நிலைக்குச் சென்றார். மன்னர் பத்ரசேனன் ஹனுமானின் இருப்பை உணர்ந்தபோது, வருகை தரும் அனைத்து பக்தர்களையும் ஆசீர்வதிக்க அந்த இடத்தில் நிரந்தரமாக தங்குமாறு இறைவனை வேண்டிக்கொண்டார். முக்கிய மூலவர் சிலை மென்மையான கருப்பு கல்லால் செதுக்கப்பட்டுள்ளது, ஹனுமான் ஆழமான ஆன்மீக பேரின்பத்தில் தனது பக்கவாட்டில் படுத்திருப்பதைச் சித்தரிக்கிறது, ஆரஞ்சு நிற சிந்தூரம் மற்றும் சாமந்தி மாலைகளால் அலங்கரிக்கப்பட்டுள்ளது. பத்ர மாருதியில் பிரார்த்தனை செய்வது நபர்களுக்கு கடுமையான மன அழுத்தம், உடல் சோர்வு மற்றும் சனி கிரக தோஷங்களிலிருந்து நிவாரணம் அளிக்கிறது என்று நம்பப்படுகிறது. சனிக்கிழமைகளிலும் ஹனுமத் ஜெயந்தியின் போதும், ஆயிரக்கணக்கான பக்தர்கள் அவுரங்காபாத் நகரத்திலிருந்து (சுமார் 30 கி.மீ) வெறும் காலால் நடந்து வந்து சன்னதியில் கடுகு எண்ணெய், வெற்றிலை மற்றும் தேங்காய்களைப் படைக்கிறார்கள். கோயில் வளாகம் விசாலமானது, அமைதியானது மற்றும் வருகை தரும் அனைத்து பக்தர்களுக்கும் இலவச அன்னதான உணவை வழங்கும் சமூக உணவருந்தும் கூடங்களை (அன்னசத்ராக்கள்) கொண்டுள்ளது. எல்லோரா குகைகள் மற்றும் கிருஷ்ணேஸ்வர ஜோதிர்லிங்கத்திலிருந்து 4 கி.மீ தொலைவில் இருப்பதால், பத்ர மாருதி குல்தாபாத்-எல்லோரா பாரம்பரிய சுற்றில் ஒரு அத்தியாவசிய ஆன்மீக நிறுத்தமாகும்.

கோலாப்பூரில் உள்ள ஸ்ரீ மகாலட்சுமி (அம்பா பாய்) கோயில் இந்தியாவில் மிகவும் போற்றப்படும் சக்தி பீடங்களில் ஒன்றாகும், இது செல்வம் மற்றும் செழிப்பின் உச்சகட்ட தேவியின் உறைவிடமாகக் கொண்டாடப்படுகிறது. இந்து பாரம்பரியத்தில், மகாராஷ்டிராவில் 'மூன்றரை சக்தி பீடங்கள்' (சடே தீன் சக்தி பீடம்) உள்ளன, இதில் கோலாப்பூர் முழுமையான முதன்மை பீடங்களில் ஒன்றை பிரதிநிதித்துவப்படுத்துகிறது. புராணத்தின் படி, ஒரு தெய்வீக கருத்து வேறுபாட்டிற்குப் பிறகு, மகாலட்சுமி தேவி வைகுண்டத்தை விட்டு வெளியேறி, தியானம் செய்யவும், இப்பகுதியைப் பாதுகாக்கவும் கார்வீரில் (நவீன கோலாப்பூர்) குடியேறினாள். பழமையான கோயில் கி.பி 7 ஆம் நூற்றாண்டில் சாளுக்கிய வம்சத்தின் கீழ் கட்டப்பட்டது, இதில் பிரமாண்டமான கல் செதுக்கல்கள், தூண்கள் கொண்ட மண்டபங்கள் மற்றும் சிக்கலான பாறை சிற்பங்கள் உள்ளன. மகாலட்சுமி தேவியின் சிலை சுமார் 40 கிலோ எடையுள்ள விலையுயர்ந்த ரத்தினக் கல்லால் (ஒற்றைக்கல்) செய்யப்பட்டது, இது எலுமிச்சை பழம், தடி, கேடயம் மற்றும் கிண்ணத்தை பிடித்துள்ளது. நவம்பர் மற்றும் ஜனவரி மாதங்களில் 'கிரணோத்சவம்' (சூரிய ஒளி திருவிழா) காலத்தில் ஆண்டுக்கு இருமுறை ஒரு தனித்துவமான வானியல் அதிசயம் நிகழ்கிறது, அப்போது மறையும் சூரியனின் கதிர்கள் நேரடியாக மூலவரின் பாதங்கள், இடுப்பு மற்றும் முகத்தில் விழுகின்றன. பக்தர்கள் பாரம்பரிய குங்குமார்ச்சனை செய்து அன்னை தேவிக்கு பணக்கார பைத்தானி சேலைகள் மற்றும் தங்க நகைகளை வழங்கி வழிபடுகிறார்கள். கோயில் வளாகத்தில் விஷ்ணு, மகாகாளி, மஹாசரஸ்வதி மற்றும் நவகிரகங்களுக்கு அர்ப்பணிக்கப்பட்ட சன்னதிகளும் உள்ளன. கோலாப்பூர் அதன் வளமான கலாச்சார பாரம்பரியங்கள், மராத்திய அரச வரலாறு, கோலாப்பூரி செருப்புகள் மற்றும் தனித்துவமான காரமான உணவு வகைகளுக்கு உலகப் புகழ்பெற்றது. இந்நகரம் முக்கிய அதிவேக நெடுஞ்சாலைகள், பரபரப்பான இரயில் நிலையம் மற்றும் மும்பை மற்றும் பெங்களூருவிலிருந்து தினசரி விமானங்கள் மூலம் தடையின்றி இணைக்கப்பட்டுள்ளது.

தாராசிவ் (உஸ்மானாபாத்) மாவட்டத்தில் உள்ள துளஜாபூரில் உள்ள யமுனாசலா மலையில் அமைந்துள்ள துளஜா பவானி கோயில், மகாராஷ்டிராவின் மிகவும் துடிப்பான சக்தி பீடங்களில் ஒன்றாகும். துளஜா பவானி தேவி மகாராஷ்டிரா, குஜராத், கர்நாடகா மற்றும் ஆந்திரப் பிரதேசம் முழுவதும் உள்ள லட்சக்கணக்கான குடும்பங்களின் குலதெய்வமாக (குடும்ப தெய்வம்) போற்றப்படுகிறாள். அவள் சத்ரபதி சிவாஜி மகாராஜாவின் ஆதரவு தெய்வமாக வரலாற்றில் புகழ்பெற்றவள், அவர் அவளை தவறாமல் வழிபட்டார் மற்றும் அவளது தெய்வீக அருளால் புகழ்பெற்ற 'பவானி கட்கா' (வாள்) பெற்றார். தேவியின் சிலை 'சுயம்பு' (சுயமாக வெளிப்பட்டது) மற்றும் கிரானைட் பாறையால் செய்யப்பட்டது, அவள் மஹிஷாசுரன் என்ற அரக்கனைக் கொல்லும்போது பல்வேறு ஆயுதங்களை ஏந்திய எட்டு கரங்களுடன் சித்தரிக்கப்பட்டுள்ளாள். தனித்துவமாக, தரையில் நிரந்தரமாக பொருத்தப்பட்ட பெரும்பாலான இந்து சிலைகளைப் போலல்லாமல், துளஜா பவானியின் சிலை 'சலா' ( நகரக்கூடியது); இது சடங்கு ஊர்வலங்களுக்காக ஆண்டுக்கு மூன்று முறை கருப்பக்கிரகத்திலிருந்து வெளியே எடுக்கப்படுகிறது. இக்கோயில் சர்தார் நிம்பால்கர், சத்ரபதி ஷாஹாஜி ராஜே மற்றும் இராஜமாதா ஜிஜாயு ஆகியோரின் பெயரால் அழைக்கப்பட்ட பிரமாண்டமான கல் நுழைவாயில்களைக் கொண்டுள்ளது. நிறைவேற்றப்பட்ட பிரார்த்தனைகளுக்கு தேவிக்கு நன்றி செலுத்தும் விதமாக பக்தர்கள் பாரம்பரிய 'கோந்தல்' நாட்டுப்புற நடனம் மற்றும் சடங்கு பாடல்களைப் பாடுகிறார்கள். நவராத்திரி திருவிழாவின் போது, ஒரு மில்லியனுக்கும் அதிகமான பக்தர்கள் தொலைதூர நகரங்களிலிருந்து துளஜாபூருக்கு வெறும் காலால் நடந்து வந்து, பக்தி பாடல்களின் ('கோந்தல்') மின்சார சூழலை உருவாக்குகிறார்கள். கோயில் நிர்வாகம் மென்மையான வரிசை மேலாண்மை வளாகங்கள், இலவச பிரசாத விநியோக மையங்கள் மற்றும் வருகை தரும் குடும்பங்களுக்கு தங்குமிட வசதிகளை இயக்குகிறது. துளஜாபூர் சோலாப்பூர் இரயில் நிலையத்திலிருந்து சுமார் 45 கி.மீ தொலைவில் அமைந்துள்ளது, அடிக்கடி இயங்கும் மாநில நெடுஞ்சாலை பேருந்து சேவைகள் மற்றும் தனியார் டாக்ஸிகளால் இணைக்கப்பட்டுள்ளது.

நண்டேடு மாவட்டத்தில் உள்ள மாஹூர்காட்டில் அடர்ந்த காடுகளால் சூழப்பட்ட இயற்கை எழில் கொஞ்சும் மலையின் உச்சியில் அமைந்துள்ள ரேணுகா தேவி கோயில், மகாராஷ்டிராவின் போற்றத்தக்க மூன்றரை சக்தி பீடங்களில் ஒன்றாகும். புராண பாரம்பரியத்தின் படி, மாஹூர் என்பது தத்தாத்ரேயரின் பிறப்பிடமாகும், மேலும் ஜமதக்னி முனிவர் மற்றும் அவரது பக்தியுள்ள மனைவியான ரேணுகா தேவியுடன் தொடர்புடைய புனித தலமாகும். ஜமதக்னி முனிவர் கொல்லப்பட்டபோது, ரேணுகா சதி செய்தார் என்று புராணம் கூறுகிறது; அவளது தலை மாஹூர்காட்டில் விழுந்தது, இது தெய்வீக பெண்மை ஆற்றலின் ஒரு சக்திவாய்ந்த மையமாக மாறியது. இக்கோயிலில் ரேணுகா தேவியின் தலையைச் சித்தரிக்கும் இயற்கை பாறை செதுக்கல் உள்ளது, இது பெரிய தங்க கண்கள், மூக்குத்திகள் மற்றும் பிரகாசமான சிவப்பு சிந்தூரத்தால் அலங்கரிக்கப்பட்டுள்ளது. பக்தர்கள் மலை உச்சியில் உள்ள கருப்பக்கிரகத்தை அடைய காடு மூடிய சரிவுகள் வழியாக சுமார் 200 நன்கு பராமரிக்கப்படும் கல் படிகளில் ஏறுகிறார்கள். கோயில் வளாகத்தில் அனுசுயா கோயில் (தத்தாத்ரேயரின் தாய்) மற்றும் அருகில் உள்ள மலை உச்சிகளில் அமைந்துள்ள தேவதேவேஸ்வரர் கோயில் ஆகிய புனித தலங்களும் அடங்கும். மாஹூர்காட் பழமையான இயற்கை அழகு, மூலிகைத் தாவரக் காடுகள் மற்றும் பழமையான கோட்டைகளால் சூழப்பட்டுள்ளது, இது ஆன்மீக தேடுபவர்களுக்கு அமைதியான பின்வாங்கலை வழங்குகிறது. சாரதிய நவராத்திரி மற்றும் கோஜாகிரி பூர்ணிமா ஆகிய நாட்களில் பிரமாண்டமான திருவிழாக்கள் (யாத்திரைகள்) ஏற்பாடு செய்யப்படுகின்றன, இது மகாராஷ்டிரா மற்றும் தெலங்கானாவிலிருந்து லட்சக்கணக்கான பக்தர்களை ஈர்க்கிறது. பக்தர்கள் தேவிக்கு வெற்றிலை, தேங்காய் மற்றும் சிவப்பு சுன்ரியை வழங்கி, குடும்ப நல்வாழ்வுக்காக அவளது பாதுகாப்பு ஆசீர்வாதங்களைப் பெறுகிறார்கள். மாஹூர் நண்டேடு நகரத்திலிருந்து சுமார் 130 கி.மீ தொலைவிலும், யவத்மாலிலிருந்து 90 கி.மீ தொலைவிலும் அமைந்துள்ளது, மாநில போக்குவரத்து பேருந்துகள் மற்றும் தனியார் கார் வாடகைகள் மூலம் எளிதில் அணுகக்கூடியது.

மகாராஷ்டிராவில் நாசிக் அருகில் உள்ள வாணியில் அமைந்துள்ள சப்தசிருங்கி தேவி கோயில், ஏழு மலைச் சிகரங்களுக்கு (சப்த-சிருங்கா) இடையே அமைந்துள்ள ஒரு வியத்தகு செங்குத்துப் பாறை சக்தி பீடமாகும். இது மகாராஷ்டிராவின் சடே தீன் சக்தி பீடங்களில் 'அரை' சக்தி பீடமாகக் கொண்டாடப்படுகிறது, இது அளப்பரிய பிரபஞ்ச ஆற்றலின் இடத்தைப் பிரதிநிதித்துவப்படுத்துகிறது. புராணங்களின்படி, சதி தேவியின் வெட்டப்பட்ட உடற்பாகங்கள் துணைக்கண்டம் முழுவதும் விழுந்தபோது, அவளது வலது கை சப்தசிருங்கியில் விழுந்தது. மற்றொரு புராணம், பாறைப் பாறைகளுக்குள் எருமை வடிவில் தஞ்சம் புகுந்த கொடூரமான மஹிஷாசுரன் என்ற அரக்கனைக் கொல்ல துர்க்கை தேவி இங்கு 18 கரங்களைக் கொண்ட வடிவத்தை எடுத்ததாகக் கூறுகிறது. தேவியின் சிலை செங்குத்தான பாறை முகத்தில் நேரடியாகச் செதுக்கப்பட்ட 8 அடி உயர பாறை நிவாரணமாகும், இது பிரகாசமான ஆரஞ்சு சிந்தூரத்தால் பூசப்பட்டு 18 வெவ்வேறு ஆயுதங்களைப் பிடித்துள்ளது. பக்தர்கள் மலையின் விளிம்பில் செதுக்கப்பட்ட 510 கல் படிகளில் ஏறியோ அல்லது நவீன, இயற்கை எழில் கொஞ்சும் ஃபனிகுலர் ரோப்வே சேவையைப் பயன்படுத்தியோ சன்னதியை அடையலாம். கோயில் பால்கனியில் இருந்து பார்க்கும் காட்சி சஹயாத்ரி பள்ளத்தாக்குகள், சுற்றியுள்ள காடுகள் மற்றும் ஆழமான மலைக் கணவாய்களின் மூச்சுத்திணற வைக்கும் பரந்த காட்சிகளை வழங்குகிறது. இச்சன்னதி நாசிக் யாத்திரை சுற்றுடன் ஆழமாக இணைக்கப்பட்டுள்ளது மற்றும் திரியம்பகேஸ்வர ஜோதிர்லிங்கம் மற்றும் பஞ்சவடியுடன் சேர்த்து தவறாமல் பார்வையிடப்படுகிறது. சப்தசிருங்கியில் நவராத்திரி கொண்டாட்டங்கள் கண்கவர் கலந்தவை, தொடர்ச்சியான பூஜைகள், அபிஷேக சடங்குகள் மற்றும் லட்சக்கணக்கான பக்தர்கள் மலைச்சாலைகளில் நடந்து வருகிறார்கள். பார்வையாளர்கள் அன்னை தேவிக்கு சேலைகள், தேங்காய்கள் மற்றும் பாரம்பரிய இனிப்புகளை வழங்கி அவளது தெய்வீக பாதுகாப்பைப் பெறுகிறார்கள். சப்தசிருங்கி நாசிக் நகரத்திற்கு வடக்கே தோராயமாக 60 கி.மீ தொலைவில் அமைந்துள்ளது, MSRTC பேருந்துகள் மற்றும் தனியார் டாக்ஸி ஆபரேட்டர்களால் நன்கு சேவை செய்யப்படுகிறது.

புனேவிலிருந்து சுமார் 80 கி.மீ தொலைவில் உள்ள மோர்ராவ் கிராமத்தில் உள்ள மயூரஸ்வரர் (அல்லது மோரேஸ்வரர்) கோயில், புனிதமான அஷ்டவிநாயகர் சுற்றின் முதன்மையான மற்றும் மிகவும் முக்கியமான சன்னதியாகும். பாரம்பரியத்தின் படி, அஷ்டவிநாயகர் கோயில்களுக்கான யாத்திரை ஆன்மீக ரீதியில் முழுமையடைய மோர்ராவ் கிராமத்திலேயே தொடங்கி அங்கேயே முடிவடைய வேண்டும். சிந்து என்ற கொடூரமான அரக்கனைக் கொல்ல விநாயகப் பெருமான் இங்கு மயிலில் (மயூரா) சவாரி செய்தார் என்ற புராணக்கதையிலிருந்து இக்கோயிலின் பெயர் வந்தது. இக்கோயில் அமைப்பு ஒரு சிறிய கோட்டையை ஒத்தது, அதன் மூலைகளில் நான்கு உயரமான மினாரட் போன்ற கோபுரங்களுடன் கருப்பு கல்லால் கட்டப்பட்டுள்ளது, இது பஹாமணி வரலாற்று கட்டிடக்கலை செல்வாக்கைப் பிரதிபலிக்கிறது. கோயில் நுழைவாயிலின் முன்னால் உள்ள ஒரு தனித்துவமான அம்சம் விநாயகரை நோக்கி செதுக்கப்பட்ட ஒரு பெரிய கல் நந்தி சிலை ஆகும், இது வழக்கத்திற்கு மாறானது ஏனெனில் நந்தி பொதுவாக சிவலிங்கங்களை நோக்கியே இருக்கும். மயூரஸ்வரரின் சிலை 'சுயம்பு' (சுயமாக வெளிப்பட்டது) ஆகும், இது மூன்று கண்களையும் இடதுபுறம் திரும்பிய தும்பிக்கையையும் கொண்டுள்ளது, இதன் தொப்புள் மற்றும் கண்களில் வைரங்கள் அலங்கரிக்கப்பட்டுள்ளன. கோயில் வளாகத்தில் தர்மம், அர்த்தம், காமம் மற்றும் மோட்சம் ஆகிய நான்கு யுகங்களைக் குறிக்கும் நான்கு கல் வாசல்கள் உள்ளன. பக்தர்கள் அமைதியான உள் கருப்பக்கிரகத்திற்குள் நுழைவதற்கு முன் கோட்டை போன்ற வெளிப்புற சுவர்களைச் சுற்றி வலம் (பிரதட்சிணம்) வருகிறார்கள். Moorgaon நகரம் கர்ஹா நதிக்கரையில் அமைந்துள்ளது, இது வருகை தரும் பக்தர்களுக்கு அமைதியான கிராமப்புற சூழலை வழங்குகிறது. விநாயகர் சதுர்த்தி, பாத்ரபத மற்றும் மாகி கணேச ஜெயந்தி கொண்டாட்டங்களின் போது சிறப்பு கூட்ட நெரிசல் காணப்படுகிறது. மோர்ராவ் புனேவிலிருந்து ஹடப்சர் மற்றும் சாஸ்வாட் வழியாக சாலை மூலம் எளிதில் அணுகக்கூடியது, வழக்கமான MSRTC பேருந்துகளால் சேவை செய்யப்படுகிறது.

மகாராஷ்டிராவின் அகமத்நகர் மாவட்டத்தில் பீமா நதிக்கரையில் அமைந்துள்ள சித்தாடெக் சித்திவிநாயகர் கோயில், அஷ்டவிநாயகர் யாத்திரையின் இரண்டாவது கோயிலாகும். அஷ்டவிநாயகர் சுற்றில் விநாயகப் பெருமானின் தும்பிக்கை வலதுபுறம் திரும்பிய ('வலம்புரி கணபதி') ஒரே சன்னதி இது மட்டுமே. இந்து பாரம்பரியத்தில், வலம்புரி விநாயகர் சிலை மிகவும் சக்தி வாய்ந்தது, உக்கிரமானது மற்றும் சடங்கு தூய்மை மற்றும் ஒழுக்கத்தை அமல்படுத்துவதில் கடுமையானது எனக் கருதப்படுகிறது. புராணத்தின் படி, மது மற்றும் கைடபன் என்ற அரக்கர்களை தோற்கடிப்பதற்கான 'சித்தியை' (தெய்வீக சக்தி) பெறுவதற்கு முன்பு விஷ்ணு பகவான் சித்தாடெக் மலையில் விநாயகரை நோக்கி கடுமையான தவம் செய்தார். இச்சிலை சுயம்புவாக ஒரு சிறிய மலைக் குகைக்குள் பிரதிஷ்டை செய்யப்பட்டுள்ளது; முக்கிய கோயில் 18 ஆம் நூற்றாண்டின் பிற்பகுதியில் இந்தூரின் அகல்யாபாய் ஹோல்கரால் கட்டப்பட்டது. பக்தர்கள் முழு சித்தாடெக் மலையைச் சுற்றி கரடுமுரடான கல் பாதைகளில் சுமார் 1.5 கி.மீ தூரத்தை உள்ளடக்கிய கடுமையான மலை வலத்தை (பிரதட்சிணம்) செய்கிறார்கள். உண்மையான பக்தியுடன் இங்கு பிரதட்சிணம் செய்வது விருப்பங்களை விரைவாக நிறைவேற்றுகிறது மற்றும் முக்கிய வாழ்க்கை தடைகளை நீக்குகிறது என்று நம்பப்படுகிறது. பாயும் பீமா நதியோரம் உள்ள அமைதியான இடம் தியானம் மற்றும் ஆன்மீக முழக்கத்திற்கு ஒரு அமைதியான சூழலை வழங்குகிறது. சித்தாடெக் புனேவிலிருந்து சுமார் 200 கி.மீ தொலைவிலும், தவுண்டிலிருந்து 90 கி.மீ தொலைவிலும் அமைந்துள்ளது, மாநில நெடுஞ்சாலைகள் மற்றும் நதி பாலங்கள் வழியாக இணைக்கப்பட்டுள்ளது. சித்தாடெக்கிற்கு விஜயம் செய்வதற்கு பாரம்பரிய கோயில் உடை விதிகளைப் பின்பற்றுவதும் கருப்பக்கிரகத்திற்குள் அமைதியான மரியாதையும் தேவைப்படுகிறது.

ராய்காட் மாவட்டத்தில் உள்ள சரஸ்காட் வரலாற்று கோட்டைக்கும் அம்பா நதிக்கும் இடையே அமைந்துள்ள பாலி பல்லாளேஸ்வரர் கோயில், மிகவும் போற்றப்படும் அஷ்டவிநாயகர் சன்னதியாகும். தெய்வீகத் தலைப்பிற்குப் பதிலாக பல்லாளன் என்ற இளம் சிறுவன் என்ற பக்தியுள்ள மனித வழிபாட்டாளரின் பெயரால் அழைக்கப்படும் ஒரே அஷ்டவிநாயகர் கோயில் என்ற தனித்துவமான சிறப்பை இது பெற்றுள்ளது. புராணத்தின் படி, இளம் பல்லாளனின் தீவிர கணபதி பக்தி அவனது உள்ளூர் கிராம பெரியவர்களையும் தந்தையையும் கோபப்படுத்தியது, அவர்கள் அவனை அடித்து காட்டில் உள்ள ஒரு பாறையில் கட்டிப்போட்டனர். பல்லாளன் கணபதியின் நாமத்தை தளராமல் தொடர்ந்து உச்சரித்தான்; அவனது அசையாத நம்பிக்கையால் மகிழ்ந்த விநாயகப் பெருமான் தோன்றினார், அவனது காயங்களைக் குணப்படுத்தினார், மேலும் பல்லாளனின் பெயரிலேயே பாலியில் நிரந்தரமாக வசிக்க ஒப்புக்கொண்டார். இக்கோயில் முற்றிலும் கல்லால் கட்டப்பட்டுள்ளது, குளிர்கால அயனக்காலத்தின் போது, அதிகாலை சூரியனின் கதிர்கள் நேரடியாக மூலவர் மீது விழும் வகையில் கட்டிடக்கலை முறையில் வடிவமைக்கப்பட்டுள்ளது. பல்லாளேஸ்வரரின் சிலை சுயம்புவாக இடதுபுறம் திரும்பிய தும்பிக்கை மற்றும் கண்கள் மற்றும் தொப்புளில் வைரங்கள் பதிக்கப்பட்டு கல் சிம்மாசனத்தில் அமர்ந்துள்ளது. முக்கிய கருப்பக்கிரகத்திற்கு பின்னால் 'துண்டி விநாயகர்' என்ற மற்றொரு சன்னதி உள்ளது, இதில் பல்லாளன் காட்டில் வழிபட்ட அசல் கல் சிலை உள்ளது. வசாய் கோட்டையில் சிமாஜி அப்பா வென்ற ஒரு பெரிய போர்த்துகீசிய மணி, கோயில் மர முற்றத்தில் தொங்குகிறது மற்றும் ஆழமான எதிரொலிக்கும் ஒலியுடன் அடிக்கிறது. பாலி அருகில் உள்ள உன்ஹீரேயில் உள்ள இயற்கை வெந்நீர் கந்தக ஊற்றுகளுக்கும் புகழ்பெற்றது, அங்கு பக்தர்கள் சிகிச்சை குளியல் எடுக்கிறார்கள். மும்பையிலிருந்து சுமார் 120 கி.மீ மற்றும் புனேவிலிருந்து 125 கி.மீ தொலைவில் அமைந்துள்ள பாலியை மும்பை-கோவா நெடுஞ்சாலை வழியாக எளிதில் அடையலாம்.

ராய்காட் மாவட்டத்தில் காலாப்பூர் அருகில் உள்ள இயற்கை எழில் கொஞ்சும் காலாப்பூர் தாலுகாவில் உள்ள மகத் வரதவிநாயகர் கோயில், அஷ்டவிநாயகர் சுற்றின் நான்காவது சன்னதியாகும். விநாயகப் பெருமான் இங்கு 'வரதவிநாயகராக'—நன்மைகளை வழங்கும் நன்மையளிப்பவர் மற்றும் தர்மமான விருப்பங்களை நிறைவேற்றுபவராக வழிபடப்படுகிறார். புராணத்தின் படி, பழங்காலத்தில் கிருதசமதர் என்ற முனிவரால் கோயிலுக்கு அருகில் உள்ள ஒரு இயற்கை குளத்தில் இச்சிலை கண்டெடுக்கப்பட்டது. இக்கோயில் ஒரு விசித்திரமான, பாரம்பரிய மரத்தாலான கூட்ட அரங்கம் மற்றும் பசுமையான தென்னை மற்றும் பாக்கு தோப்புகளால் சூழப்பட்ட ஒரு அழகான ஓடு வேயப்பட்ட முற்றத்தைக் கொண்டுள்ளது. தனித்துவமாக, 1892 ஆம் ஆண்டிலிருந்து பிரதான கருப்பக்கிரகத்திற்குள் ஒரு நித்திய எண்ணெய் விளக்கு ('நந்தாதீபம்') தடையின்றி தொடர்ந்து எரிந்து கொண்டிருக்கிறது. சுயம்பு சிலை கிழக்கு நோக்கி அமைந்துள்ளது, இடதுபுறம் திரும்பிய தும்பிக்கை மற்றும் கல்லில் செதுக்கப்பட்ட மென்மையான வெளிப்பாட்டைக் கொண்டுள்ளது. மகத்தில் தனித்துவமாக, பக்தர்கள் நேரடியாக கருப்பக்கிரகத்திற்குள் நுழையவும், புனித சிலைக்கு தனிப்பட்ட பூஜை மற்றும் தொட்டு தரிசனம் செய்யவும் அனுமதிக்கப்படுகிறார்கள். கோயில் கூரையின் மூலைகளை நான்கு செதுக்கப்பட்ட கல் யானை சிலைகள் பாதுகாக்கின்றன, அவை வலிமை மற்றும் அரச பாதுகாப்பைப் பிரதிநிதித்துவப்படுத்துகின்றன. முக்கிய நுழைவாயிலின் முன்னால் அமைந்துள்ள கோயில் குளம் (புஷ்கரணி) இச்சன்னதியின் அமைதியான கிராமப்புற அழகைக் கூட்டுகிறது. மகத் மும்பை-புனே அதிவேக நெடுஞ்சாலைக்கு அருகில் வசதியாக அமைந்துள்ளது, மும்பையிலிருந்து சுமார் 80 கி.மீ மற்றும் புனேவிலிருந்து 85 கி.மீ தொலைவில் உள்ளது. ராய்காட் மாவட்டத்தில் புவியியல் ரீதியாக நெருக்கமாக இருப்பதால் பக்தர்கள் பெரும்பாலும் மகத் விஜயத்தை பாலி பல்லாளேஸ்வரருடன் இணைத்துக் கொள்கிறார்கள்.

புனே நகரத்திலிருந்து சுமார் 25 கி.மீ தொலைவில் மூன்று நதிகளின் (முலா, முதா மற்றும் பீமா) சங்கமத்தில் அமைந்துள்ள தேவூர் சிந்தாமணி கோயில், ஐந்தாவது அஷ்டவிநாயகர் சன்னதியாகும். விநாயகப் பெருமான் இங்கு 'சிந்தாமணியாக'—அனைத்து கவலைகள், கவலைகள் மற்றும் மன அழுத்தங்களை ('சிந்தை') விரட்டும் தெய்வீக மீட்பராக வழிபடப்படுகிறார். புராண கதையின்படி, கபில முனிவரிடம் அனைத்து ஆசைகளையும் நிறைவேற்றும் மாய 'சிந்தாமணி' ரத்தினம் இருந்தது; கணா என்ற பேராசை கொண்ட இளவரசன் அந்த ரத்தினத்தைத் திருடிச் சென்றான். கபில முனிவர் விநாயகப் பெருமானை நோக்கி பிரார்த்தனை செய்தார், அவர் தேவூரில் உள்ள கடம்ப மரத்தின் அடியில் இளவரசன் கணாவை தோற்கடித்து, விலையுயர்ந்த ரத்தினத்தை முனிவரிடம் திருப்பிக் கொடுத்தார். கபில முனிவர் பின்னர் அந்த ரத்தினத்தை விநாயகரின் கழுத்தில் அணிவித்து, அவருக்கு சிந்தாமணி விநாயகர் என்ற பட்டத்தை வழங்கினார். கோயில் கட்டிடக்கலை புனேவின் பேஷ்வா ஆட்சியாளர்களால் பெரிதும் ஆதரிக்கப்பட்டது; மாதவராவ் பேஷ்வா ஒரு தீவிர பக்தராக இருந்தார், அவர் சன்னதியைப் புனரமைத்து தனது கடைசி நாட்களை தேவூரில் கழித்தார். இச்சிலை சுயம்புவாக, இடதுபுறம் திரும்பிய தும்பிக்கையுடன் கிழக்கு நோக்கி அமர்ந்துள்ளது, பிரகாசிக்கும் ரத்தினங்கள் பதிக்கப்பட்ட கண்களைக் கொண்டுள்ளது. கோயில் வளாகத்தில் ஒரு பிரமாண்டமான மர சபா மண்டபமும் நதி சங்கமத்தைப் பார்க்கும் அமைதியான வெளிப்புற முற்றங்களும் உள்ளன. தேவூர் புனேவிற்கு மிக அருகில் இருப்பது மிகவும் அணுகக்கூடிய மற்றும் அடிக்கடி பார்வையிடப்படும் அஷ்டவிநாயகர் கோயில்களில் ஒன்றாக மாற்றுகிறது. இது நவீன வாழ்க்கை முறை அழுத்தங்களிலிருந்து ஆன்மீக நிவாரணம் தேடும் நகரவாசிகளுக்கு ஒரு அமைதியான பின்வாங்கலாக செயல்படுகிறது.

புனே மாவட்டத்தில் சுன்னர் அருகில் அமைந்துள்ள லேண்யாத்ரி கிரிஜாத்மஜ் கோயில், அஷ்டவிநாயகர் சுற்றின் மிகவும் தனித்துவமான மற்றும் சாகசமிக்க சன்னதியாகும். உயரமான மலைப் பாறையில் உள்ள பழமையான பாறை குடைவரை பௌத்த குகை வளாகத்திற்குள் (30 குகைகளில் குகை 7) அமைந்துள்ள ஒரே அஷ்டவிநாயகர் கோயில் இது மட்டுமே. 'கிரிஜாத்மஜ்' என்ற பெயர் 'கிரிஜாவின் (பார்வதி தேவி) மகன்' என்று மொழிபெயர்க்கப்பட்டுள்ளது, பார்வதி விநாயகனைத் தனது மகனாகப் பெற பன்னிரண்டு ஆண்டுகள் கடுமையான தவம் செய்த இடத்தைக் குறிக்கிறது. கோயில் கருப்பக்கிரகத்தை அடைய, பக்தர்கள் மலையின் முகத்தில் நேரடியாகச் செதுக்கப்பட்ட 307 கல் படிகளைக் கொண்ட செங்குத்தான பாதையில் ஏற வேண்டும். கோயில் மண்டபம் என்பது திடமான பாறையிலிருந்து செதுக்கப்பட்ட ஒரு பிரமாண்டமான ஒற்றைக்கல் குகை மண்டபமாகும், இது எந்தவொரு மத்திய கல் தூண்களாலும் தாங்கப்படவில்லை. கிரிஜாத்மஜரின் சிலை குகையின் பின்புற பாறை சுவரில் நேரடியாகச் செதுக்கப்பட்டுள்ளது, இது தெற்கு நோக்கிய மென்மையான, மெருகூட்டப்படாத சுயம்பு வடிவத்தைக் கொண்டுள்ளது. இந்திய தொல்பொருள் ஆய்வுத் துறையின் (ASI) கீழ் இக்குகை ஒரு சின்னமாகப் பாதுகாக்கப்பட்டிருப்பதால், முக்கிய குகை அறைக்குள் மின்சார விளக்குகள் அல்லது செயற்கை மாற்றங்கள் எதுவும் அனுமதிக்கப்படுவதில்லை. மலை அமைவிடம் சுற்றியுள்ள குகடி நதி பள்ளத்தாக்கு, திராட்சை பண்ணைகள் மற்றும் சிவ்னேரி கோட்டை (சத்ரபதி சிவாஜி மகாராஜாவின் பிறப்பிடம்) ஆகியவற்றின் அற்புதமான வான்வழி காட்சிகளை வழங்குகிறது. லேண்யாத்ரியைப் பார்வையிடுவது உடல் நடைபயணம், பழங்கால பாறை குடைவரை குகை தொல்லியல் மற்றும் ஆழமான ஆன்மீக பக்தி ஆகியவற்றின் மறக்கமுடியாத கலவையை வழங்குகிறது. இது புனேவிலிருந்து சுமார் 95 கி.மீ மற்றும் சுன்னரிலிருந்து 15 கி.மீ தொலைவில் அமைந்துள்ளது, MSRTC பேருந்துகள் மற்றும் தனியார் கார்கள் மூலம் நன்கு இணைக்கப்பட்டுள்ளது.

புனே மாவட்டத்தில் சுன்னர் அருகில் குகடி நதிக்கரையில் அமைந்துள்ள ஓஜர் விக்னேஸ்வரர் (அல்லது விக்னஹார்) கோயில், ஏழாவது அஷ்டவிநாயகர் சன்னதியாகும். விநாயகப் பெருமான் இங்கு 'விக்னஹாராக'—தடைகளை வெல்லும் உச்சகட்ட கடவுளாகவும் தனது பக்தர்களின் பாதுகாவலராகவும் வழிபடப்படுகிறார். புராணத்தின்படி, விக்னாசுரன் என்ற அரக்கன் உலகம் முழுவதும் குழப்பத்தை உருவாக்கினான், மத சடங்குகள் மற்றும் முனிவர்களின் தவங்களைக் கலைத்தான். தேவர்கள் விநாயகப் பெருமானை நோக்கிப் பிரார்த்தனை செய்தனர், அவர் விக்னாசுரனைத் தோற்கடித்தார்; அந்த அரக்கன் சரணடைந்து, தனது பெயரை முன்னொட்டாகப் பயன்படுத்தி ஓஜரில் வசிக்குமாறு விநாயகரிடம் கெஞ்சினான், விநாயகர் வழிபடப்படும் இடங்களில் பக்தர்களை ஒருபோதும் துன்புறுத்துவதில்லை என்று உறுதியளித்தான். கோயில் பிரமாண்டமான கல் கோட்டைச் சுவர்களால் சூழப்பட்டுள்ளது மற்றும் இரண்டு பெரிய கல் நுழைவாயில்களால் பாதுகாக்கப்பட்ட ஒரு பிரமாண்டமான நடைபாதை முற்றத்தைக் கொண்டுள்ளது. கோயில் சிகரம் தங்கம் பூசப்பட்டது, நீல வானத்திற்கும் சுற்றியுள்ள நதி நீருக்கும் எதிராக பிரகாசமாக மின்னுகிறது. சுயம்பு சிலை கிழக்கு நோக்கி அமைந்துள்ளது, இதன் தும்பிக்கை இடதுபுறம் திரும்பியுள்ளது, கண்களில் மாணிக்கங்களும் நெற்றியில் வைரமும் உள்ளன. உள் கருப்பக்கிரகம் வெள்ளி வளைவுகள், சிக்கலான மரச் செதுக்கல்கள் மற்றும் எரியும் எண்ணெய் விளக்குகளால் அழகாக அலங்கரிக்கப்பட்டுள்ளது. குகடி நதி அணைக்கட்டு பின்நீருடன் அமைதியான இடம் குடும்ப சிந்தனைக்கும் பிரார்த்தனைக்கும் உகந்த அமைதியான சூழலை வழங்குகிறது. ஓஜர் புனேவிலிருந்து சுமார் 85 கி.மீ தொலைவிலும், லேண்யாத்ரியிலிருந்து 20 கி.மீ தொலைவிலும் அமைந்துள்ளது, இதனால் ஒரே நாளில் இரு சன்னதிகளையும் பார்வையிடுவது எளிதாகிறது. வழக்கமான பேருந்து போக்குவரத்து மற்றும் தனியார் டாக்ஸி சேவைகள் ஓஜரை சுன்னர், நாராயணகான் மற்றும் புனேவுடன் தடையின்றி இணைக்கின்றன.

புனேவிலிருந்து சுமார் 50 கி.மீ தொலைவில் உள்ள புனே-அகமத்நகர் நெடுஞ்சாலையில் அமைந்துள்ள ரஞ்சன்காவ் மகாகணபதி கோயில், அஷ்டவிநாயகர் யாத்திரை சுற்றின் எட்டாவது மற்றும் இறுதி சன்னதியாகும். விநாயகப் பெருமான் இங்கு 'மகாகணபதியாக'—பத்து கரங்கள் மற்றும் பன்னிரண்டு கண்களைக் கொண்ட விநாயகரின் மிகவும் சக்திவாய்ந்த, உக்கிரமான மற்றும் அரச வடிவமாக வழிபடப்படுகிறார். புராணத்தின் படி, சிவபெருமான் திரிபுராசுரன் மற்றும் அவனது மூன்று பறக்கும் நகரங்களை போரிட்டு அழிப்பதற்கு முன்பு அவரிடம் ஆசீர்வாதம் பெற இந்த இடத்தில் மகாகணபதியை வழிப்பட்டார். சூரிய சமச்சீர்நாட்களின் போது, அதிகாலை சூரியனின் கதிர்கள் நேரடியாக மூலவர் சிலை மீது பிரகாசிக்கும் வகையில் கோயில் கட்டிடக்கலை மிகத் துல்லியமான முறையில் வடிவமைக்கப்பட்டது. கோயில் நுழைவாயில் பிரமாண்டமானது, இரண்டு பெரிய செதுக்கப்பட்ட காவல் சிலைகளால் (ஜெய் மற்றும் விஜய்) பக்கவாட்டில் சூழப்பட்டுள்ளது மற்றும் பேஷ்வாக்களின் கீழ் பாரம்பரிய மராத்திய கட்டிடக்கலை பாணியில் கட்டப்பட்டது. தற்போது காணப்படும் சிலை சுயம்புவாக, இடதுபுறம் திரும்பிய தும்பிக்கை மற்றும் இனிமையான முகபாவனையுடன் கிழக்கு நோக்கி அமர்ந்துள்ளது. பிரதான கருப்பக்கிரகத்திற்கு அடியில் உள்ள ஒரு ரகசிய அடித்தளத்தில் புதைக்கப்பட்டுள்ள 'மஹோட்காட்' என்ற பத்து தும்பிக்கைக் கரங்களைக் கொண்ட மறைக்கப்பட்ட, அதி-சக்திவாய்ந்த சிலை பற்றி புராணம் குறிப்பிடுகிறது. ரஞ்சன்காவில் தங்களது அஷ்டவிநாயகர் பயணத்தை நிறைவு செய்யும் பக்தர்கள், பாதுகாப்பான யாத்திரை பூர்த்திக்காக நன்றி தெரிவிக்கும் விதமாக சிறப்பு மோதகங்கள், அருகம்புல் மற்றும் தேங்காய்களைப் படைக்கிறார்கள். கோயில் வளாகம் விசாலமான நடைபாதை முற்றங்கள், நவீன வரிசை கோடுகள் மற்றும் பயணிகளுக்கான பரந்த நிறுத்த வசதிகளைக் கொண்டுள்ளது. ஒரு முக்கிய மாநில நெடுஞ்சாலையில் நேரடியாக அமைந்துள்ள ரஞ்சன்காவ், புனேவிலிருந்து அடிக்கடி இயங்கும் பொது மற்றும் தனியார் போக்குவரத்து மூலம் எளிதில் அடையக்கூடியதாக உள்ளது.

மும்பைக்கும் புனேவிற்கும் இடையே உள்ள சஹயாத்ரி மலைத்தொடரில் 622 மீட்டர் உயரத்தில் அமைந்துள்ள லோணாவாலா, மகாராஷ்டிராவின் மிகவும் புகழ்பெற்ற மற்றும் அணுகக்கூடிய மலைவாசஸ்தலமாகும். அதன் பசுமையான பள்ளத்தாக்குகள், பனி மூடிய மலைச்சிகரங்கள் மற்றும் கொட்டும் அருவிகளுக்காக உலகளவில் புகழ்பெற்ற லோணாவாலா, யாத்ரீகர்களுக்கும் சுற்றுலாப் பயணிகளுக்கும் புத்துணர்ச்சியூட்டும் இயற்கை ஓய்வு இடமாகச் சேவை செய்கிறது. பருவமழைக் காலத்தில் (ஜூன் முதல் செப்டம்பர் வரை), பூஷி அணை போன்ற இரைச்சலிடும் அருவிகள் மற்றும் மலைச்சாலைகளில் சுழலும் பனியுடன் இந்த மலைவாசஸ்தலம் ஒரு வெப்பமண்டல சொர்க்கமாக மாறுகிறது. முக்கிய இயற்கை எழில் கொஞ்சும் காட்சிக் கோணங்களில் டைகர்ஸ் லீப் (டைகர் பாயிண்ட்) அடங்கும், இது ஆழமான பள்ளத்தாக்குகளின் பரந்த பாறைக் காட்சிகளை வழங்குகிறது, மேலும் லயன்ஸ் பாயிண்ட், கண்கவர் சூரிய அஸ்தமனக் காட்சிகளுக்குப் புகழ்பெற்றது. அருகில் உள்ள வரலாற்றுச் சிறப்புமிக்க கர்லா குகைகள் மற்றும் பாஜா குகைகள் கி.மு 2 ஆம் நூற்றாண்டைச் சேர்ந்த பழங்கால பாறை குடைவரை பௌத்த கட்டிடக்கலையைக் காட்டுகின்றன. லோணாவாலா 'சிக்கிக்கு' உலகளவில் புகழ்பெற்றது—வெல்லம், நிலக்கடலை, எள் மற்றும் நசுக்கப்பட்ட பருப்புகளால் செய்யப்பட்ட ஒரு பாரம்பரிய இந்திய இனிப்பு, பிரதான சந்தையில் டஜன் கணக்கான பாரம்பரிய இனிப்புக் கடைகள் வரிசையாக உள்ளன. அருகில் உள்ள லோணாவாலா ஏரி மற்றும் பாவ்னா ஏரி ஆகியவை அமைதியான ஏரிக்கரை முகாம், படகு சவாரி மற்றும் இயற்கையின் மத்தியில் அமைதியான மாலை நடைப்பயிற்சிகளை வழங்குகின்றன. இன்னகர் அனைத்து வகை பயணிகளுக்கும் ஏதுவான சிறந்த சொகுசு ஓய்வு விடுதிகள், பாரம்பரிய ஹோட்டல்கள் மற்றும் பட்ஜெட் தங்கும் விருப்பங்களை வழங்குகிறது. மும்பை-புனே அதிவேக நெடுஞ்சாலை மற்றும் முக்கிய இரயில் பாதைகளால் நேரடியாக இணைக்கப்பட்டுள்ள லோணாவாலா, மும்பையிலிருந்து 80 கி.மீ மற்றும் புனேவிலிருந்து 65 கி.மீ தொலைவில் மட்டுமே அமைந்துள்ளது. மேற்கு மகாராஷ்டிராவின் பாரம்பரியம், கோயில் மற்றும் கோட்டை சுற்றுகளைச் சுற்றும் பயணிகளுக்கு இது ஒரு சரியான நிதானமான நிறுத்தமாகச் சேவை செய்கிறது.

அதன் இரட்டை மலைவாசஸ்தலமான லோணாவாலாவிடமிருந்து 3 கி.மீ தொலைவில் அமைந்துள்ள கண்டாலா, சஹயாத்ரி மலைத்தொடரின் மேற்கு சரிவுகளில் அமைந்துள்ள ஒரு அழகான மலை ஓய்வு இடமாகும். இந்திய வெகுஜன கலாச்சாரம் மற்றும் பாலிவுட் சினிமாவில் அழியா இடம் பெற்ற கண்டாலா, அதன் வியத்தகு பள்ளத்தாக்கு நிலப்பரப்புகள், ஆழமான கணவாய்கள் மற்றும் புத்துணர்ச்சியூட்டும் குளிர்ந்த காலநிலைகளுக்காக நேசிக்கப்படுகிறது. கொங்கன் கடற்கரையை தக்காண பீடபூமியுடன் இணைக்கும் பழமையான வர்த்தக பாதைகளில் ஒரு மூலோபாய மலைக் கணவாயாக இந்த மலைவாசஸ்தலம் வரலாற்றுப் பங்கு வகித்தது. இதன் மிகவும் புகழ்பெற்ற அடையாளங்களில் ஒன்று 'டூக்ஸ் நோஸ்' (உள்ளூரில் நாகபணி என்று அழைக்கப்படுகிறது), இது நாகத்தின் படத்தை ஒத்த ஒரு முக்கிய பாறை மலை உச்சி வடிவம், பாறை ஏறுபவர்கள் மற்றும் நடைபயணிகளிடையே பிரபலமானது. 200 மீட்டர் உயரத்திலிருந்து கீழே விழும் கண்கவர் மூன்று அடுக்கு நீர்வீழ்ச்சியான குனே அருவி, மகாராஷ்டிராவின் மிக உயர்ந்த நீர்வீழ்ச்சிகளில் ஒன்றாகும். அமிர்தாஞ்சன் பாயிண்ட் வரலாற்றுச் சிறப்புமிக்க டூக்ஸ் நோஸ் பாறை மற்றும் கீழே உள்ள ஆழமான மலைக் சுரங்கப் பாதைகள் வழியாகச் செல்லும் பரபரப்பான மும்பை-புனே அதிவேக நெடுஞ்சாலையின் பரந்த காட்சிகளை வழங்குகிறது. அமைதியான கண்டாலா ஏரி அதன் மரங்கள் நிறைந்த கரைகளில் அமைதியான நடைபாதைகளை வழங்குகிறது, இது காலை நடைப்பயிற்சி மற்றும் அமைதியான சிந்தனைக்கு ஏற்றது. அதன் பரபரப்பான அண்டை ஊரான லோணாவாலாவைப் போலல்லாமல், கண்டாலா வரலாற்றுச் சிறப்புமிக்க காலனித்துவ பங்களாக்கள் மற்றும் பசுமையான தனியார் எஸ்டேட்களுடன் அமைதியான, மிகவும் நிதானமான பசுமை அழகைத் தக்க வைத்துக் கொண்டுள்ளது. பார்வையாளர்கள் காட்டுப் பாதைகளில் நடைபயணம் மேற்கொள்வதையும், மலைப் பனியை ரசித்துக்கொண்டே சோள பக்கோடா மற்றும் தேநீர் போன்ற சூடான உள்ளூர் சிற்றுண்டிகளைச் சுவைப்பதையும் மகிழ்ச்சியாக உணர்கிறார்கள். அதிவேக நெடுஞ்சாலை வழியாக மும்பையிலிருந்து 2 மணி நேர பயணத்திற்குள் கண்டாலாவை சிரமமின்றி அடையலாம், இது ஆண்டு முழுவதும் எளிதான வாரயிறுதிப் பயணமாக அமைகிறது.

சதாரா மாவட்டத்தின் மேற்கு தொடர்ச்சி மலையில் 1,353 மீட்டர் உயரத்தில் அமைந்துள்ள மகாபலேஸ்வரர், மகாராஷ்டிராவின் முதன்மையான மற்றும் மிக உயர்ந்த மலைவாசஸ்தலமாகும். பிரிட்டிஷ் காலனித்துவ ஆட்சியின் போது பம்பாய் மாகாணத்தின் கோடைகாலத் தலைநகராகச் செயல்பட்ட இது, குளிர்ந்த காலநிலை, அடர்ந்த பசுமைமாறாக் காடுகள் மற்றும் மூச்சுத்திணற வைக்கும் பள்ளத்தாக்கு காட்சிகளுக்குப் புகழ்பெற்றது. மகாபலேஸ்வரர் இந்தியாவின் 'ஸ்ட்ராபெர்ரி தலைநகரம்' என்று உலகளவில் கொண்டாடப்படுகிறது, பரந்து விரிந்த பண்ணை எஸ்டேட்களில் நாட்டின் 85 சதவீதத்திற்கும் அதிகமான ஸ்ட்ராபெர்ரிகளை உற்பத்தி செய்கிறது. பார்வையாளர்கள் ஸ்ட்ராபெர்ரி பண்ணைகளைச் சுற்றிப் பார்க்கலாம், புதிய பழங்களைப் பறிக்கலாம் மற்றும் மாப்ரோ கார்டன் போன்ற புகழ்பெற்ற விற்பனை நிலையங்களில் சுவையான ஸ்ட்ராபெர்ரி கிரீம்கள் மற்றும் ஜாம்களை சுவைக்கலாம். இந்த மலைவாசஸ்தலத்தில் ஆர்தர்ஸ் சீட் (காட்சிகளின் ராணி), நீடில் ஹோல் பாயிண்ட் (யானையின் தலை), வில்சன் பாயிண்ட் (மிக உயர்ந்த சூரிய உதயப் புள்ளி) மற்றும் கேட்ஸ் பாயிண்ட் உட்பட டஜன் கணக்கான சின்னமான காட்சிக் கோணங்கள் உள்ளன. உயரமான மரங்களால் சூழப்பட்ட மனிதனால் உருவாக்கப்பட்ட பெரிய ஏரியான வென்னா ஏரி, அதன் இயற்கை எழில் கொஞ்சும் கரைகளில் படகு சவாரி, மிதி படகு சவாரி மற்றும் குதிரை சவாரிகளை வழங்குகிறது. அருகில் பழைய மகாபலேஸ்வரர் அமைந்துள்ளது, இது பண்டைய பஞ்சகங்கா கோயிலின் உறைவிடமாகும்—கிருஷ்ணா, வென்னா, கொய்னா, சாவித்திரி மற்றும் காயத்ரி ஆகிய ஐந்து நதிகளின் புனித சங்கம ஊற்று. சத்ரபதி சிவாஜி மகாராஜாவால் கட்டப்பட்ட வரலாற்றுச் சிறப்புமிக்க பிரதாப்காட் கோட்டை, அப்சல் கானுக்கு எதிரான போருக்குப் புகழ்பெற்றது, வெறும் 20 கி.மீ தொலைவில் கம்பீரமாக நிற்கிறது. மகாபலேஸ்வரரின் அடர்ந்த காடுகள் அரிதான தாவரங்கள், விலங்கினங்கள் மற்றும் கம்பீரமான வெள்ளி ஓக் மற்றும் யூகலிப்டஸ் மரங்கள் வரிசையாக அமைந்த இயற்கை எழில் கொஞ்சும் நடைபாதைகளுக்குத் தாயகமாக உள்ளன. புனேவிலிருந்து சுமார் 120 கி.மீ மற்றும் மும்பையிலிருந்து 260 கி.மீ தொலைவில் அமைந்துள்ள மகாபலேஸ்வரர், மென்மையான மலைப்பாதை சாலைகள் மற்றும் வழக்கமான மாநில போக்குவரத்து பேருந்துகளால் நன்கு இணைக்கப்பட்டுள்ளது.